Quy định mới về việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với doanh nghiệp tại Việt Nam

Từ 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và các văn bản hướng dẫn kèm theo bắt đầu có hiệu lực thi hành, mang theo nhiều thay đổi quan trọng trong việc đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với doanh nghiệp và các đối tượng liên quan. Những điều mới này nhằm mở rộng diện tham gia, đảm bảo quyền lợi tốt hơn cho người lao động, và điều chỉnh mức đóng phù hợp với thực tế kinh tế – xã hội.

Bài viết sau đây sẽ phân tích các điểm mới nổi bật, đối tượng áp dụng, mức đóng, trách nhiệm của doanh nghiệp và lưu ý cho doanh nghiệp khi thực thi quy định.

1. Cơ sở pháp lý và thời điểm áp dụng

• Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15), được Quốc hội thông qua vào ngày 29/6/2024, quy định mới về BHXH bắt buộc, mở rộng diện đối tượng, điều chỉnh chế độ và cách tính.
• Nghị định 158/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025 hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật BHXH 2024 liên quan đến BHXH bắt buộc.
• Thông tư 12/2025/TT-BNV ngày 30/6/2025 của Bộ Nội vụ quy định chi tiết một số điều của Luật BHXH, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Do đó, từ ngày 1/7/2025, các quy định mới này bắt đầu được áp dụng.

2. Mở rộng đối tượng bắt buộc tham gia BHXH – doanh nghiệp chịu trách nhiệm

Một trong những điểm đột phá của quy định mới là mở rộng diện đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc. Điều này đặt thêm trách nhiệm cho doanh nghiệp trong việc thực hiện đóng cho người lao động và cả những đối tượng mới theo luật. Dưới đây là các điểm nổi bật:

2.1 Các đối tượng mới phải tham gia BHXH bắt buộc

Từ 1/7/2025, ngoài những đối tượng đã có trước đây, còn có các nhóm mới:

• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh: từ 1/7/2025, chủ hộ kinh doanh thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc nếu hộ kinh doanh đã đăng ký và nộp thuế theo phương pháp kê khai.
• Quản lý doanh nghiệp không hưởng lương: các cá nhân giữ chức vụ quản lý doanh nghiệp mà không nhận lương (ví dụ Giám đốc, thành viên Hội đồng quản trị, kiểm soát viên…) cũng được đưa vào diện đóng BHXH bắt buộc.
• Người lao động làm việc dưới mọi hình thức có trả công, tiền lương: kể cả các trường hợp hợp đồng dịch vụ, khoán việc, làm việc không trọn thời gian nếu có trả công, chịu sự quản lý, điều hành đều nằm trong diện bắt buộc đóng BHXH.
• Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam: nếu ký hợp đồng lao động xác định từ 12 tháng trở lên thì thuộc diện BHXH bắt buộc (trừ các trường hợp đặc biệt theo luật).

Với việc mở rộng này, doanh nghiệp cần rà soát kỹ các hợp đồng lao động, nhân sự quản lý, tình trạng trả lương – để đảm bảo không bỏ lọt các đối tượng phải tham gia BHXH.

2.2 Trách nhiệm của doanh nghiệp

Doanh nghiệp có các trách nhiệm chính sau:

• Phải đăng ký, kê khai, đóng BHXH cho người lao động đúng hạn theo quy định mới.
• Đảm bảo người lao động thuộc các nhóm mới nếu đáp ứng điều kiện được tham gia BHXH được đóng đúng mức.
• Kiểm tra và điều chỉnh hợp đồng lao động nếu tên gọi khác nhưng nội dung tương ứng (trả công, chịu kiểm soát).
• Thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH cho cả người lao động và các cá nhân quản lý không hưởng lương nếu thuộc diện.

Việc doanh nghiệp chậm đóng, đóng thiếu hoặc không đóng có thể bị xử lý theo luật, chịu phạt vi phạm hành chính hoặc phải bù khoản thiếu đóng.

3. Mức đóng BHXH bắt buộc mới – tỷ lệ và cách phân bổ

Một phần quan trọng mà doanh nghiệp cần nắm là tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc mới từ 1/7/2025, cách phân bổ giữa người lao động và người sử dụng lao động, cũng như đặc điểm với các nhóm đối tượng khác.

3.1 Mức đóng tổng và phân bổ

• Theo quy định, tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc bằng 25% mức lương làm căn cứ đóng, trong đó 3% vào quỹ ốm đau & thai sản, và 22% vào quỹ hưu trí & tử tuất.
• Tổng mức đóng toàn bộ (BHXH + BHYT + BHTN) vẫn là 32% của mức lương làm căn cứ đóng.
• Phân bổ đóng:
  • Người lao động đóng 10,5% (gồm BHXH 8%, BHTN 1%, BHYT 1,5%)
  • Doanh nghiệp / người sử dụng lao động đóng 21,5% (gồm BHXH 17,5% (14% hưu trí + 3% ốm đau/thai sản + 0,5% tai nạn – bệnh nghề nghiệp), BHYT 3%, BHTN 1%) 

Như vậy, doanh nghiệp cần căn cứ vào mức lương làm căn cứ đóng của mỗi lao động để tính số tiền phải đóng hàng tháng theo tỷ lệ 21,5%.

3.2 Mức đóng riêng với chủ hộ kinh doanh

• Với chủ hộ kinh doanh, nếu thuộc diện bắt buộc (hộ đăng ký kinh doanh, nộp thuế theo kê khai), họ sẽ phải đóng BHXH bắt buộc với mức đóng 25% của mức lương làm căn cứ đóng (3% vào ốm đau & thai sản, 22% vào hưu trí & tử tuất).
• Trong thời điểm chưa bãi bỏ mức lương cơ sở, mức lương tham chiếu được tính bằng mức lương cơ sở (hiện là 2.340.000 đồng/tháng). Do đó, mức đóng thấp nhất đối với chủ hộ kinh doanh là 585.000 đồng/tháng (25% × 2.340.000).
• Chủ hộ kinh doanh được lựa chọn phương thức đóng: hàng tháng, theo quý (3 tháng) hoặc theo 6 tháng một lần.

3.3 Mức đóng với quản lý doanh nghiệp không hưởng lương

• Nếu cá nhân giữ chức vụ quản lý doanh nghiệp nhưng không hưởng lương, họ tham gia BHXH bắt buộc và đóng 3% vào quỹ ốm đau & thai sản + 22% vào quỹ hưu trí & tử tuất, tức tổng 25%.
• Doanh nghiệp vẫn có trách nhiệm thực hiện đăng ký, quản lý và thu các khoản phải đóng.

4. Điều kiện hưởng chế độ và thay đổi quan trọng khác

Việc thay đổi về đối tượng và mức đóng đi kèm là các sửa đổi trong điều kiện hưởng các chế độ BHXH - doanh nghiệp cần lưu ý để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

• Thời gian đóng BHXH bắt buộc để được hưởng lương hưu cũng là tối thiểu 15 năm từ 1/7/2025 trở đi.
• Trong một số trường hợp, người lao động có thể đóng tiếp một lần tối đa 06 tháng cho khoảng thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tuất hàng tháng.
• Chế độ ốm đau, thai sản, nghỉ dưỡng sức, phục hồi sau ốm đau cũng được chi tiết hơn trong Thông tư 12/2025/TT-BNV.
• Các quy định “đóng một lần”, “xác định ngày làm việc”, “thời gian chồng lắp”… được hướng dẫn chi tiết hơn để tránh tranh chấp, hợp lý hóa triển khai thực tế. 

5. Lưu ý cho doanh nghiệp khi thực hiện quy định mới

• Rà soát mọi quan hệ lao động (hợp đồng, cộng tác viên, khoán việc) để xác định những người có trả công, chịu quản lý – nếu thuộc diện, phải đóng BHXH.
• Đối với quản lý không hưởng lương, doanh nghiệp cần xác định rõ và đăng ký kịp thời để thực hiện đóng BHXH đúng.
• Thực hiện đóng BHXH kịp hạn, đúng mức; tránh nợ, trễ đóng để không bị xử lý vi phạm.
• Khi mức lương tối thiểu vùng thay đổi hoặc khi mức lương cơ sở được bãi bỏ (nếu có), doanh nghiệp phải điều chỉnh cơ sở đóng BHXH kịp thời.
• Chú trọng bảo đảm quyền lợi về chế độ BHXH cho người lao động (hưu trí, ốm đau, thai sản…) theo các điều kiện mới.
• Cập nhật, theo dõi văn bản pháp luật mới, các hướng dẫn chi tiết từ BHXH và cơ quan quản lý để tuân thủ đúng.

Quy định mới về đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với doanh nghiệp từ 1/7/2025 là bước quan trọng trong cải cách chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam. Với việc mở rộng đối tượng (chủ hộ kinh doanh, quản lý không hưởng lương, người lao động dưới mọi hình thức), điều chỉnh mức đóng và xác định rõ trách nhiệm doanh nghiệp, hệ thống BHXH sẽ trở nên toàn diện hơn, công bằng hơn và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động.

Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu, điều chỉnh hợp đồng, cơ sở đóng và tổ chức quản lý nội bộ để bắt kịp quy định mới, tránh rủi ro pháp lý và đảm bảo thực hiện đúng nghĩa vụ với người lao động và Nhà nước.