Quy trình hợp pháp để nhà đầu tư nước ngoài chuyển lợi nhuận và cổ tức về nước

Việt Nam ngày càng thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài thông qua việc thành lập doanh nghiệp, góp vốn, mua cổ phần hoặc thực hiện các dự án đầu tư trực tiếp. Sau khi hoạt động kinh doanh tạo ra lợi nhuận, một trong những vấn đề được nhà đầu tư đặc biệt quan tâm là làm thế nào để chuyển phần lợi nhuận, cổ tức được chia từ Việt Nam về nước một cách hợp pháp.

Về nguyên tắc, pháp luật Việt Nam cho phép nhà đầu tư nước ngoài chuyển ra nước ngoài các khoản lợi nhuận hợp pháp phát sinh từ hoạt động đầu tư sau khi đã hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước Việt Nam. Tuy nhiên, việc chuyển tiền không đơn thuần là thực hiện một giao dịch ngân hàng mà phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về đầu tư, doanh nghiệp, thuế, kế toán và quản lý ngoại hối.

Nhà đầu tư nước ngoài có được chuyển lợi nhuận về nước không?

Nhà đầu tư nước ngoài có quyền chuyển ra nước ngoài các khoản thu nhập và tài sản hợp pháp phát sinh từ hoạt động đầu tư tại Việt Nam theo quy định của pháp luật.

Đối với hoạt động đầu tư trực tiếp, Thông tư 186/2010/TT-BTC quy định lợi nhuận được chuyển ra nước ngoài là lợi nhuận hợp pháp được chia hoặc thu được từ hoạt động đầu tư trực tiếp tại Việt Nam sau khi nhà đầu tư và doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước Việt Nam.

Khoản lợi nhuận này có thể phát sinh dưới nhiều hình thức, chẳng hạn:

• Lợi nhuận được chia cho thành viên góp vốn của công ty TNHH
• Cổ tức được chia cho cổ đông của công ty cổ phần
• Lợi nhuận từ hoạt động đầu tư trực tiếp
• Khoản lợi nhuận của các năm trước chưa chuyển ra nước ngoài
• Lợi nhuận còn lại khi kết thúc hoạt động đầu tư tại Việt Nam.

Trong thực tế, cách thức xác định và chuyển tiền còn phụ thuộc vào loại hình doanh nghiệp, hình thức đầu tư và cơ cấu sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài.

Điều kiện để chuyển lợi nhuận và cổ tức ra nước ngoài

Không phải cứ doanh nghiệp có tiền trong tài khoản là nhà đầu tư có thể chuyển tiền ra nước ngoài. Khoản tiền chuyển đi phải có nguồn gốc hợp pháp và đáp ứng các điều kiện liên quan.

Doanh nghiệp phải có lợi nhuận hợp pháp

Đối với việc chuyển lợi nhuận hàng năm, số lợi nhuận được chuyển được xác định dựa trên kết quả hoạt động đầu tư của năm tài chính, báo cáo tài chính đã được kiểm toán và hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.

Số tiền có thể bao gồm lợi nhuận của năm hiện tại và lợi nhuận chưa chuyển hết của những năm trước, sau khi trừ các khoản đã sử dụng hoặc cam kết sử dụng để tái đầu tư tại Việt Nam và những khoản khác theo quy định.

Do đó, doanh nghiệp cần xác định chính xác nguồn lợi nhuận trước khi thực hiện thủ tục chuyển tiền.

Doanh nghiệp phải hoàn thành nghĩa vụ tài chính

Một trong những điều kiện quan trọng nhất là doanh nghiệp phải hoàn thành các nghĩa vụ tài chính liên quan đối với Nhà nước Việt Nam.

Thông thường, doanh nghiệp cần hoàn thành việc kê khai, quyết toán và nộp các khoản thuế phát sinh theo quy định, đặc biệt là nghĩa vụ thuế liên quan đến khoản lợi nhuận hình thành để phân phối cho nhà đầu tư.

Theo Thông tư 186/2010/TT-BTC, doanh nghiệp nơi nhà đầu tư nước ngoài tham gia đầu tư có trách nhiệm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính liên quan đến thu nhập hình thành nên khoản lợi nhuận mà nhà đầu tư chuyển ra nước ngoài.

Không còn lỗ lũy kế thuộc trường hợp cản trở việc chuyển lợi nhuận

Đây là vấn đề doanh nghiệp FDI cần đặc biệt lưu ý.

Nhà đầu tư nước ngoài không được chuyển ra nước ngoài khoản lợi nhuận được chia hoặc thu được của năm phát sinh lợi nhuận nếu trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp trong năm đó vẫn còn số lỗ lũy kế sau khi đã thực hiện chuyển lỗ theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ví dụ, nếu doanh nghiệp có lợi nhuận trong năm hiện tại nhưng khoản lợi nhuận này chưa đủ để bù đắp số lỗ được chuyển từ những năm trước và doanh nghiệp vẫn còn lỗ lũy kế theo trường hợp pháp luật quy định, nhà đầu tư không thể chỉ căn cứ vào dòng tiền hiện có để chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.

Thời điểm nào được chuyển lợi nhuận về nước?

Nhà đầu tư nước ngoài có thể chuyển lợi nhuận ra nước ngoài hàng năm hoặc khi kết thúc hoạt động đầu tư tại Việt Nam.

Đối với chuyển lợi nhuận hàng năm, việc chuyển được thực hiện sau khi kết thúc năm tài chính và doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, nộp báo cáo tài chính đã được kiểm toán và tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Trường hợp kết thúc hoạt động đầu tư trực tiếp tại Việt Nam, nhà đầu tư được chuyển phần lợi nhuận còn lại sau khi doanh nghiệp hoàn thành các nghĩa vụ tài chính, thuế và những nghĩa vụ pháp lý có liên quan theo quy định.

Quy trình chuyển lợi nhuận và cổ tức ra nước ngoài

Để hạn chế rủi ro về thuế và ngoại hối, doanh nghiệp và nhà đầu tư nên thực hiện theo một quy trình có kiểm soát.

Bước 1: Hoàn tất báo cáo tài chính và quyết toán thuế

Sau khi kết thúc năm tài chính, doanh nghiệp tiến hành lập báo cáo tài chính và thực hiện kiểm toán trong trường hợp thuộc đối tượng phải kiểm toán.

Đồng thời, doanh nghiệp thực hiện quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp và các nghĩa vụ thuế khác theo quy định.

Đây là cơ sở quan trọng để xác định lợi nhuận sau thuế có thể được phân phối cho nhà đầu tư.

Bước 2: Xác định lợi nhuận được phép phân phối

Doanh nghiệp cần xác định:

• Kết quả kinh doanh sau thuế
• Lỗ của các năm trước và việc chuyển lỗ
• Các nghĩa vụ tài chính chưa hoàn thành
• Các khoản phải trích lập hoặc xử lý theo điều lệ và quy định pháp luật
• Lợi nhuận đã tái đầu tư
• Lợi nhuận các năm trước chưa chuyển
• Phần lợi nhuận hoặc cổ tức thuộc quyền hưởng của từng nhà đầu tư.

Việc xác định đúng số tiền được phân phối giúp tránh tình trạng chuyển vượt quá phần lợi nhuận hợp pháp.

Bước 3: Thực hiện thủ tục phân phối lợi nhuận hoặc cổ tức

Doanh nghiệp cần có hồ sơ nội bộ chứng minh việc phân phối lợi nhuận.

Tùy loại hình doanh nghiệp, hồ sơ có thể bao gồm nghị quyết, quyết định của chủ sở hữu, Hội đồng thành viên hoặc Đại hội đồng cổ đông về việc phân phối lợi nhuận, chia cổ tức.
Nội dung nên xác định rõ tổng lợi nhuận được phân phối, người được hưởng, tỷ lệ phân phối và số tiền tương ứng.

Đây cũng là nhóm tài liệu mà ngân hàng có thể yêu cầu để chứng minh bản chất của giao dịch chuyển tiền.

Bước 4: Thông báo cho cơ quan thuế

Đây là bước rất quan trọng nhưng đôi khi bị doanh nghiệp bỏ sót.

Theo Điều 5 Thông tư 186/2010/TT-BTC, nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp hoặc ủy quyền cho doanh nghiệp nơi mình đầu tư gửi thông báo về việc chuyển lợi nhuận ra nước ngoài đến cơ quan thuế trực tiếp quản lý doanh nghiệp.

Thông báo phải được gửi ít nhất 07 ngày làm việc trước khi thực hiện chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.

Doanh nghiệp nên lưu lại hồ sơ và bằng chứng về việc đã gửi thông báo để xuất trình khi cần thiết.

Bước 5: Chuẩn bị hồ sơ chuyển tiền tại ngân hàng

Sau khi hoàn thành các điều kiện về doanh nghiệp và thuế, nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp tiến hành thủ tục với ngân hàng được phép.

Hồ sơ thực tế có thể khác nhau tùy ngân hàng, hình thức đầu tư và cấu trúc giao dịch, nhưng thường có thể bao gồm:

• Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nếu dự án thuộc trường hợp có giấy chứng nhận
• Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp
• Báo cáo tài chính đã được kiểm toán
• Hồ sơ quyết toán thuế
• Nghị quyết hoặc quyết định phân phối lợi nhuận/chia cổ tức
• Thông báo chuyển lợi nhuận ra nước ngoài gửi cơ quan thuế
• Tài liệu chứng minh quyền hưởng lợi nhuận của nhà đầu tư
• Hồ sơ liên quan đến tài khoản vốn đầu tư
• Lệnh hoặc đề nghị chuyển tiền theo biểu mẫu của ngân hàng.

Ngân hàng có quyền kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch và yêu cầu bổ sung chứng từ phù hợp với quy định về quản lý ngoại hối và quy trình kiểm soát nội bộ.

Bước 6: Thực hiện chuyển tiền ra nước ngoài

Sau khi ngân hàng kiểm tra và chấp thuận bộ hồ sơ, khoản lợi nhuận hoặc cổ tức có thể được chuyển cho nhà đầu tư nước ngoài thông qua tài khoản và phương thức phù hợp với quy định về quản lý ngoại hối.

Thông tin người nhận, tài khoản ngân hàng ở nước ngoài và nội dung chuyển tiền cần thống nhất với hồ sơ đầu tư, hồ sơ doanh nghiệp và chứng từ chứng minh quyền hưởng lợi nhuận.

Doanh nghiệp cũng nên lưu toàn bộ chứng từ ngân hàng để phục vụ công tác kế toán, kiểm toán, thanh tra hoặc kiểm tra thuế sau này.

Có thể chuyển lợi nhuận bằng ngoại tệ hay không?

Lợi nhuận chuyển ra nước ngoài bằng tiền phải tuân thủ pháp luật Việt Nam về quản lý ngoại hối. Thông tư 186/2010/TT-BTC cũng cho phép lợi nhuận được chuyển ra nước ngoài bằng tiền hoặc bằng hiện vật, với mỗi hình thức phải tuân thủ các quy định pháp luật tương ứng.

Trong các giao dịch thông thường, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần làm việc với ngân hàng được phép để xác định đồng tiền chuyển, nguồn ngoại tệ, tài khoản sử dụng và chứng từ cần thiết.

Do yêu cầu kiểm soát hồ sơ giữa các ngân hàng có thể khác nhau, doanh nghiệp nên trao đổi với ngân hàng trước ngày dự kiến chuyển tiền thay vì chỉ chuẩn bị hồ sơ vào thời điểm thực hiện giao dịch.

Phân biệt lợi nhuận và cổ tức khi chuyển ra nước ngoài

Hai khái niệm này thường được sử dụng cùng nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Lợi nhuận là kết quả tài chính phát sinh từ hoạt động kinh doanh hoặc đầu tư sau khi xác định doanh thu, chi phí và các nghĩa vụ liên quan.

Cổ tức là khoản lợi nhuận được phân phối cho cổ đông theo số lượng, loại cổ phần và quyết định phân phối của công ty cổ phần.

Đối với công ty TNHH, nhà đầu tư thường nhận phần lợi nhuận được chia theo quyền lợi của thành viên/chủ sở hữu. Trong khi đó, đối với công ty cổ phần, khoản phân phối cho cổ đông thường được xác định dưới hình thức cổ tức.

Dù tên gọi và cơ chế phân phối khác nhau, khi nhà đầu tư nước ngoài muốn đưa khoản tiền hợp pháp này ra khỏi Việt Nam, doanh nghiệp vẫn phải đặc biệt chú ý đến điều kiện phân phối, nghĩa vụ thuế và quy định quản lý ngoại hối.

Những sai sót thường gặp khi chuyển lợi nhuận ra nước ngoài

Một số doanh nghiệp có lợi nhuận và đủ khả năng thanh toán nhưng vẫn gặp khó khăn khi chuyển tiền do hồ sơ pháp lý chưa đồng bộ.

Các sai sót phổ biến gồm:

• Chuyển tiền trước khi hoàn tất quyết toán thuế
• Chưa có báo cáo tài chính đã được kiểm toán theo yêu cầu
• Doanh nghiệp vẫn thuộc trường hợp còn lỗ lũy kế không được phép chuyển lợi nhuận
• Không gửi thông báo cho cơ quan thuế đúng thời hạn
• Quyết định phân phối lợi nhuận không phù hợp với báo cáo tài chính
• Số tiền đề nghị chuyển không khớp với quyền lợi của nhà đầu tư
• Hồ sơ tại ngân hàng không thống nhất với hồ sơ đầu tư và doanh nghiệp
• Sử dụng tài khoản hoặc phương thức thanh toán không phù hợp với quy định quản lý ngoại hối.

Đặc biệt, doanh nghiệp không nên xem việc chuyển lợi nhuận như một giao dịch thanh toán quốc tế thông thường. Ngân hàng phải xác định nguồn tiền và mục đích chuyển tiền trước khi thực hiện giao dịch.

Ví dụ về quy trình chuyển lợi nhuận về nước

Giả sử một công ty có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam kết thúc năm tài chính và có lợi nhuận sau thuế đủ điều kiện phân phối.

Sau khi báo cáo tài chính được kiểm toán và doanh nghiệp hoàn thành quyết toán thuế, công ty xác định phần lợi nhuận thuộc về nhà đầu tư nước ngoài là 5 tỷ đồng.

Doanh nghiệp ban hành quyết định phân phối lợi nhuận, sau đó thay mặt nhà đầu tư gửi thông báo chuyển lợi nhuận ra nước ngoài cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Sau khi bảo đảm thời hạn thông báo ít nhất 07 ngày làm việc, doanh nghiệp chuẩn bị báo cáo tài chính, quyết định phân phối lợi nhuận, hồ sơ thuế, thông báo đã gửi cơ quan thuế và các tài liệu đầu tư liên quan để làm thủ tục tại ngân hàng.

Nếu hồ sơ đáp ứng yêu cầu pháp luật và quy định kiểm soát của ngân hàng, khoản lợi nhuận tương ứng có thể được chuyển vào tài khoản của nhà đầu tư ở nước ngoài.

Nhà đầu tư cần lưu ý gì trước khi chuyển tiền?

Để giao dịch được thực hiện thuận lợi, doanh nghiệp nên kiểm tra đồng thời ba nhóm vấn đề trước khi tiến hành chuyển tiền.

• Thứ nhất là điều kiện doanh nghiệp và kế toán: lợi nhuận phải thực sự tồn tại, được xác định đúng và được phân phối theo đúng thẩm quyền.
• Thứ hai là điều kiện thuế: doanh nghiệp cần hoàn thành các nghĩa vụ tài chính liên quan và thực hiện thủ tục thông báo chuyển lợi nhuận đúng thời hạn.
• Thứ ba là điều kiện ngoại hối và ngân hàng: tài khoản, đồng tiền, chứng từ và phương thức chuyển tiền phải phù hợp với bản chất của khoản đầu tư và quy định quản lý ngoại hối.

Việc kiểm tra hồ sơ với ngân hàng trước khi gửi thông báo chuyển lợi nhuận cũng có thể giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những tài liệu còn thiếu.

Nhà đầu tư nước ngoài hoàn toàn có thể chuyển lợi nhuận và cổ tức hợp pháp từ Việt Nam về nước. Tuy nhiên, quyền chuyển tiền chỉ có thể được thực hiện thuận lợi khi khoản lợi nhuận được xác định hợp pháp, doanh nghiệp đáp ứng điều kiện phân phối, hoàn thành nghĩa vụ tài chính và tuân thủ các thủ tục về thuế cũng như quản lý ngoại hối.

Quy trình cơ bản có thể được hiểu theo thứ tự: hoàn thành năm tài chính → kiểm toán và quyết toán thuế → xác định lợi nhuận được phân phối → ban hành quyết định phân phối → thông báo cơ quan thuế ít nhất 07 ngày làm việc → hoàn thiện hồ sơ ngân hàng → chuyển tiền ra nước ngoài.

Đối với doanh nghiệp FDI có cơ cấu đầu tư phức tạp, nhiều nhà đầu tư hoặc có lợi nhuận chưa phân phối từ nhiều năm, việc rà soát hồ sơ đầu tư, kế toán, thuế và tài khoản vốn trước khi chuyển tiền là cần thiết để hạn chế nguy cơ ngân hàng từ chối giao dịch hoặc phát sinh vấn đề khi cơ quan quản lý kiểm tra sau này.

Có thể bạn quan tâm: Quy định về chuyển đổi hình thức sở hữu doanh nghiệp FDI (từ Công ty TNHH Một thành viên sang Hai thành viên trở lên)