Thủ tục rút vốn khỏi công ty FDI của nhà đầu tư nước ngoài

Trong quá trình đầu tư tại Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài có thể phát sinh nhu cầu thu hồi một phần hoặc toàn bộ vốn đã đầu tư vào doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc thay đổi chiến lược kinh doanh, tái cơ cấu danh mục đầu tư, chuyển nhượng dự án, chấm dứt hoạt động tại Việt Nam hoặc chuyển vốn sang thị trường khác.

Tuy nhiên, “rút vốn” khỏi công ty FDI không đơn giản là chuyển tiền từ tài khoản của doanh nghiệp về cho nhà đầu tư. Tùy từng trường hợp, việc thu hồi vốn có thể được thực hiện thông qua chuyển nhượng phần vốn góp/cổ phần, giảm vốn điều lệ, chuyển nhượng dự án đầu tư hoặc chấm dứt dự án và giải thể doanh nghiệp. Mỗi phương án kéo theo thủ tục đầu tư, doanh nghiệp, thuế và ngoại hối khác nhau.

Nhà đầu tư nước ngoài có được rút vốn khỏi công ty FDI không?

Về nguyên tắc, nhà đầu tư nước ngoài có quyền chuyển nhượng khoản đầu tư và thu hồi vốn theo quy định của pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, nhà đầu tư không nên hiểu “rút vốn” là việc tự ý lấy lại số tiền đã góp vào doanh nghiệp.

Sau khi vốn được góp hợp pháp vào công ty, số vốn đó trở thành một phần nguồn vốn của doanh nghiệp. Việc nhà đầu tư muốn thu hồi vốn phải được thực hiện thông qua một giao dịch hoặc thủ tục pháp lý phù hợp.

Các phương án phổ biến gồm chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần phần vốn góp/cổ phần cho nhà đầu tư khác; thực hiện giảm vốn điều lệ nếu đáp ứng điều kiện pháp luật; chuyển nhượng dự án đầu tư; hoặc chấm dứt dự án, giải thể doanh nghiệp và phân chia tài sản còn lại sau khi hoàn thành các nghĩa vụ.

Do đó, trước khi thực hiện thủ tục, cần xác định chính xác mục tiêu của nhà đầu tư là chỉ muốn lấy lại một phần vốn nhưng vẫn tiếp tục tham gia công ty, muốn thoái vốn hoàn toàn hay muốn chấm dứt toàn bộ hoạt động đầu tư tại Việt Nam.

Rút vốn bằng cách chuyển nhượng phần vốn góp hoặc cổ phần

Đây là một trong những phương án phổ biến khi nhà đầu tư nước ngoài muốn rời khỏi công ty FDI nhưng doanh nghiệp vẫn tiếp tục hoạt động.

Đối với công ty TNHH, nhà đầu tư có thể chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ phần vốn góp của mình cho thành viên hiện hữu hoặc cho một nhà đầu tư khác theo quy định của pháp luật và điều lệ doanh nghiệp.

Đối với công ty cổ phần, nhà đầu tư có thể chuyển nhượng cổ phần cho cổ đông khác hoặc người mua mới, trừ trường hợp cổ phần đang chịu hạn chế chuyển nhượng theo quy định.

Nếu bên nhận chuyển nhượng là nhà đầu tư nước ngoài, giao dịch còn phải được xem xét dưới góc độ điều kiện tiếp cận thị trường, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, ngành nghề kinh doanh và các điều kiện đầu tư liên quan.

Pháp luật đầu tư quy định một số trường hợp nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp trước khi doanh nghiệp thực hiện thay đổi thành viên, cổ đông. Chẳng hạn, thủ tục này có thể phát sinh khi giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại doanh nghiệp hoạt động trong ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện hoặc thuộc các trường hợp về tỷ lệ sở hữu và quốc phòng, an ninh được quy định tại Điều 26 Luật Đầu tư 2020.

Sau khi đáp ứng các điều kiện đầu tư cần thiết, doanh nghiệp thực hiện thủ tục thay đổi thành viên, cổ đông hoặc các nội dung đăng ký doanh nghiệp có liên quan tùy theo loại hình công ty.

Rút vốn thông qua giảm vốn điều lệ của công ty FDI

Trong một số trường hợp, nhà đầu tư muốn thu hồi một phần vốn nhưng không chuyển nhượng cho người khác. Khi đó, phương án giảm vốn điều lệ có thể được xem xét.

Tuy nhiên, công ty FDI không được tùy ý hoàn trả vốn cho nhà đầu tư. Việc giảm vốn phải thuộc trường hợp được pháp luật doanh nghiệp cho phép và doanh nghiệp phải bảo đảm các điều kiện tương ứng.

Đặc biệt, cần phân biệt giữa vốn điều lệ của doanh nghiệp và vốn đầu tư của dự án ghi nhận trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Hai khái niệm này có thể liên quan nhưng không phải lúc nào cũng có giá trị giống nhau.

Nếu việc giảm vốn điều lệ đồng thời làm thay đổi vốn góp thực hiện dự án hoặc tổng vốn đầu tư đã đăng ký, doanh nghiệp cần kiểm tra liệu có phải thực hiện thủ tục điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hay không.

Sau khi hoàn thành thủ tục giảm vốn, doanh nghiệp mới thực hiện việc hoàn trả vốn cho nhà đầu tư theo đúng hồ sơ, quyết định của doanh nghiệp và quy định về quản lý ngoại hối.

Rút vốn thông qua chuyển nhượng dự án đầu tư

Trong trường hợp nhà đầu tư không chỉ muốn chuyển nhượng phần vốn trong doanh nghiệp mà muốn chuyển giao chính dự án đầu tư cho nhà đầu tư khác, có thể phát sinh thủ tục chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án đầu tư.

Đây là trường hợp cần đặc biệt phân biệt với chuyển nhượng vốn.

Chuyển nhượng vốn làm thay đổi chủ sở hữu phần vốn hoặc cổ phần trong doanh nghiệp. Trong khi đó, chuyển nhượng dự án liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ đối với dự án đầu tư.

Tùy cấu trúc giao dịch, ngành nghề, đất đai và tình trạng pháp lý của dự án, việc chuyển nhượng có thể yêu cầu điều chỉnh hồ sơ đầu tư và thực hiện các thủ tục chuyên ngành khác trước khi nhà đầu tư cũ có thể hoàn tất việc thu hồi vốn.

Rút toàn bộ vốn và chấm dứt hoạt động của công ty FDI

Nếu không có nhà đầu tư nhận chuyển nhượng và các bên muốn chấm dứt hoàn toàn hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, phương án thường được xem xét là chấm dứt dự án đầu tư kết hợp với giải thể doanh nghiệp.

Đây thường là phương án có quy trình phức tạp hơn bởi công ty phải xử lý toàn bộ các nghĩa vụ trước khi tài sản còn lại được phân chia cho nhà đầu tư.

Doanh nghiệp cần rà soát nghĩa vụ đối với người lao động, hợp đồng với khách hàng và nhà cung cấp, các khoản vay và công nợ, nghĩa vụ thuế, hóa đơn, tài sản, quyền sử dụng đất nếu có và các giấy phép chuyên ngành liên quan.

Sau khi thanh toán chi phí giải thể và các nghĩa vụ tài chính theo thứ tự luật định, phần tài sản còn lại mới được phân chia cho chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông theo tỷ lệ và căn cứ pháp lý tương ứng.

Vì vậy, việc nhà đầu tư góp 1 triệu USD vào một công ty FDI không đồng nghĩa khi giải thể sẽ đương nhiên nhận lại đúng 1 triệu USD. Khoản thực tế có thể thu hồi phụ thuộc vào tài sản, công nợ, nghĩa vụ thuế và tình hình tài chính của doanh nghiệp tại thời điểm thanh lý.

Trình tự cơ bản khi nhà đầu tư nước ngoài rút vốn khỏi công ty FDI

Trước tiên, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần xác định phương án rút vốn phù hợp. Đây là bước quan trọng bởi hồ sơ chuyển nhượng vốn sẽ khác đáng kể so với hồ sơ giảm vốn hoặc giải thể.

Tiếp theo, cần rà soát hồ sơ pháp lý hiện tại của công ty và dự án, bao gồm Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, danh sách thành viên hoặc cổ đông, hồ sơ góp vốn, tài khoản vốn đầu tư trực tiếp và các giấy phép chuyên ngành.

Nếu giao dịch làm phát sinh thủ tục đầu tư, doanh nghiệp cần thực hiện tại cơ quan đăng ký đầu tư có thẩm quyền. Trong trường hợp thay đổi thông tin đăng ký doanh nghiệp, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện thủ tục tương ứng theo pháp luật doanh nghiệp.

Sau đó, các bên hoàn thành nghĩa vụ tài chính và thuế phát sinh từ giao dịch. Cuối cùng, khoản tiền hợp pháp mà nhà đầu tư được nhận sẽ được chuyển theo cơ chế thanh toán và quản lý ngoại hối áp dụng cho giao dịch cụ thể.

Nhà đầu tư có thể chuyển tiền rút vốn ra nước ngoài không?

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Việc có quyền nhận tiền từ giao dịch chuyển nhượng hoặc hoàn trả vốn không đồng nghĩa nhà đầu tư có thể sử dụng bất kỳ tài khoản nào để chuyển tiền ra nước ngoài. Giao dịch phải tuân thủ quy định quản lý ngoại hối và cơ chế tài khoản áp dụng đối với hoạt động đầu tư.

Theo quy định về quản lý ngoại hối đối với hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài, vốn đầu tư trực tiếp khi giảm vốn đầu tư, chuyển nhượng dự án hoặc khi kết thúc, thanh lý, chấm dứt hoạt động dự án thuộc các khoản được chuyển ra nước ngoài theo cơ chế tài khoản vốn đầu tư trực tiếp trong trường hợp pháp luật yêu cầu.

Trong trường hợp doanh nghiệp phải đóng tài khoản vốn đầu tư trực tiếp do giải thể, phá sản, chấm dứt tồn tại hoặc một số trường hợp chuyển nhượng dự án, quy định ngoại hối cũng có cơ chế để nhà đầu tư nước ngoài sử dụng tài khoản thanh toán của mình tại ngân hàng được phép nhằm thực hiện giao dịch mua ngoại tệ và chuyển các khoản hợp pháp ra nước ngoài.

Do quy định về tài khoản phụ thuộc vào bản chất khoản đầu tư và giao dịch cụ thể, doanh nghiệp nên xác nhận trước với ngân hàng nơi mở tài khoản vốn đầu tư về bộ chứng từ cần thiết trước khi ký kết và thanh toán giao dịch.

Nghĩa vụ thuế khi nhà đầu tư nước ngoài rút vốn

Thuế là một trong những nội dung cần kiểm tra trước khi thực hiện thoái vốn.

Nếu nhà đầu tư bán phần vốn góp hoặc cổ phần cho một chủ thể khác, giao dịch có thể phát sinh nghĩa vụ thuế từ chuyển nhượng vốn hoặc chuyển nhượng chứng khoán tùy thuộc vào loại hình doanh nghiệp, tư cách của bên chuyển nhượng và bản chất giao dịch.

Nếu nhà đầu tư là tổ chức nước ngoài, cách xác định nghĩa vụ thuế sẽ khác với trường hợp nhà đầu tư là cá nhân nước ngoài. Các hiệp định tránh đánh thuế hai lần mà Việt Nam ký kết với quốc gia hoặc vùng lãnh thổ liên quan cũng có thể cần được xem xét trong từng trường hợp cụ thể.

Đối với việc hoàn trả vốn do giảm vốn hoặc phân chia tài sản sau khi giải thể, doanh nghiệp cũng cần xác định rõ bản chất từng khoản tiền được chuyển cho nhà đầu tư, tránh coi toàn bộ số tiền thanh toán là “vốn gốc” mà không có hồ sơ kế toán và pháp lý chứng minh.

Hồ sơ cần chuẩn bị khi rút vốn khỏi công ty FDI

Bộ hồ sơ cụ thể phụ thuộc vào phương án thoái vốn. Tuy nhiên, trên thực tế thường cần rà soát giấy tờ pháp lý của nhà đầu tư; Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; điều lệ công ty; chứng từ chứng minh việc góp vốn; tài liệu về tài khoản vốn đầu tư; nghị quyết hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong doanh nghiệp; hợp đồng chuyển nhượng vốn nếu có; hồ sơ khai thuế và các tài liệu chứng minh việc hoàn thành nghĩa vụ tài chính.

Nếu có nhà đầu tư mới tham gia, hồ sơ pháp lý và năng lực của bên nhận chuyển nhượng cũng cần được chuẩn bị phù hợp, đặc biệt khi bên mua là nhà đầu tư nước ngoài.

Đối với hồ sơ được cấp ở nước ngoài, cần kiểm tra yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự, chứng nhận/chứng thực và dịch sang tiếng Việt trước khi sử dụng tại Việt Nam.

Một số rủi ro thường gặp khi thực hiện rút vốn

Một sai sót phổ biến là các bên ký hợp đồng và chuyển tiền trước khi xác định giao dịch có cần thực hiện thủ tục chấp thuận hoặc đăng ký đầu tư hay không.

Một vấn đề khác là số liệu về vốn trên hồ sơ đầu tư, hồ sơ doanh nghiệp, sổ kế toán và số tiền thực tế đã chuyển qua ngân hàng không thống nhất. Khi đó, việc điều chỉnh vốn hoặc chuyển tiền ra nước ngoài có thể gặp khó khăn do doanh nghiệp không chứng minh được đầy đủ nguồn tiền và lịch sử góp vốn.

Các doanh nghiệp FDI hoạt động trong thời gian dài cũng có thể tồn tại nghĩa vụ thuế, công nợ, khoản vay nước ngoài, nghĩa vụ với người lao động hoặc các giao dịch liên kết chưa được xử lý. Những vấn đề này đặc biệt quan trọng khi nhà đầu tư muốn thoái toàn bộ vốn hoặc giải thể công ty.

Ngoài ra, cần tránh việc chuyển tiền trực tiếp ra nước ngoài trước khi hoàn thiện cơ sở pháp lý và chứng từ ngân hàng. Quyền sở hữu vốn, nghĩa vụ thuế và quyền chuyển tiền qua ngân hàng là những vấn đề có liên quan nhưng cần được xử lý theo đúng trình tự.

Thời gian thực hiện thủ tục rút vốn khỏi công ty FDI

Không có một thời hạn chung áp dụng cho mọi trường hợp rút vốn.

Nếu chỉ là chuyển nhượng vốn và không phát sinh nhiều thủ tục đầu tư hoặc chuyên ngành, quá trình xử lý thường đơn giản hơn. Ngược lại, nếu phải thực hiện đăng ký mua phần vốn, điều chỉnh dự án, giảm vốn đầu tư, xử lý nghĩa vụ thuế hoặc thay đổi giấy phép chuyên ngành, thời gian sẽ kéo dài hơn.

Trường hợp giải thể công ty FDI thường mất nhiều thời gian nhất vì doanh nghiệp phải xử lý đồng thời các vấn đề về đầu tư, doanh nghiệp, thuế, lao động, tài sản, công nợ và ngân hàng trước khi hoàn tất việc chuyển phần tài sản còn lại cho nhà đầu tư.

Nhà đầu tư nên chọn chuyển nhượng vốn, giảm vốn hay giải thể?

Phương án phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu thực tế.

Nếu nhà đầu tư muốn rời khỏi doanh nghiệp nhưng công ty vẫn có khả năng tiếp tục kinh doanh, chuyển nhượng phần vốn góp hoặc cổ phần thường là phương án cần được xem xét trước.

Nếu nhà đầu tư chỉ muốn thu hồi một phần vốn và vẫn tiếp tục hoạt động tại Việt Nam, có thể nghiên cứu phương án giảm vốn, với điều kiện đáp ứng quy định pháp luật.

Nếu nhà đầu tư muốn chuyển giao toàn bộ một dự án cụ thể, cần xem xét cơ chế chuyển nhượng dự án thay vì chỉ thực hiện giao dịch chuyển nhượng vốn.

Nếu doanh nghiệp không còn nhu cầu hoạt động và không có bên tiếp nhận, việc chấm dứt dự án và giải thể công ty có thể là phương án phù hợp về mặt cấu trúc pháp lý.

Thủ tục rút vốn khỏi công ty FDI của nhà đầu tư nước ngoài không phải là một thủ tục pháp lý duy nhất. Tùy mục tiêu và cấu trúc đầu tư, nhà đầu tư có thể thu hồi vốn thông qua chuyển nhượng phần vốn góp hoặc cổ phần, giảm vốn, chuyển nhượng dự án hoặc chấm dứt dự án và giải thể doanh nghiệp.

Trước khi thực hiện, cần kiểm tra đồng thời hồ sơ đầu tư, hồ sơ doanh nghiệp, tình trạng góp vốn thực tế, nghĩa vụ thuế và cơ chế quản lý ngoại hối. Đặc biệt, nếu khoản tiền sau khi thu hồi vốn được chuyển ra nước ngoài, hồ sơ pháp lý của giao dịch và chứng từ ngân hàng cần được chuẩn bị thống nhất ngay từ đầu.

Việc lựa chọn đúng phương án không chỉ giúp nhà đầu tư rút vốn hợp pháp mà còn hạn chế nguy cơ hồ sơ bị yêu cầu bổ sung, phát sinh nghĩa vụ thuế ngoài dự kiến hoặc gặp vướng mắc khi chuyển tiền ra nước ngoài.

Xem thêm: Chuyển nhượng vốn góp trong công ty FDI: Nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân và thủ tục thay đổi Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC)